دواتگری
هنر فرمدهی حجمی فلزات خام (مس، برنج، نقره و ورشو) و ساخت بدنههای اولیه ظروف سنتی بدون استفاده از کوره ریختهگری.
📜 دیباچه روایی و حکایت اصالت: هنر فرمدهی حجمی ورقی فلزات
دواتگری هنر ساخت بدنه اولیه ظروف و حجمهای فلزی از ورقه صاف بدون استفاده از کوره ریختهگری است. استاد دواتگر با سندانهای کیسهای و چکشهای چوبی، ورقه مس یا برنج را گودیکاری و خمکاری کرده و با بازپختهای مکرر در کوره جهت حفظ انعطاف فلز، زیرساخت اصلی قلمزنی و میناکاری را میسازد.
---
۱. تعریف تخصصی و جایگاه هنری
دواتگری یکی از فاخرترین و اصیلترین شاخههای فلزکاری و هنرهای وابسته در فرهنگ و تمدن ایرانی است. این هنر-صنعت نماد برجستهای از ذوق، دقت، هماهنگی رنگها و ظرافتهای فنی استادکاران ایرانی محسوب میشود که طی قرنها اصالت خود را حفظ کرده است.
۲. پیشینه و ریشههای تاریخی
خاستگاه کهن و تاریخی این رشته به اصفهان و شیراز بازمیگردد. در دورههای مختلف تاریخی از جمله عهد صفویه و قاجار، این هنر به عنوان یکی از اقلام اشرافی و کاربردی در دربار و زندگی روزمره مردم رونق چشمگیری یافت و امروزه به عنوان میراث ناملموس ملی و بینالمللی شناخته میشود.
۳. ابزارشناسی و مواد اولیه
- مواد اصلی: ورقهای مس، برنج، نقره و ورشو، سندانهای کیسهای و کلهقندی، چکشهای چوبی و فلزی.
- تجهیزات کارگاهی: ابزارهای دستی تخصصی، قالبها، کوره یا دارهای سنتی بر اساس استاندارد کارگاهی.
- ویژگی مواد اولیه: استفاده از الیاف، فلزات، سنگها یا چوبهای کاملاً مرغوب، طبیعی و عاری از هرگونه ناخالصی.
۴. گامهای فرآیند ساخت و تولید
۱. گردهبرداری و برش اولیه ورق
۲. بازپخت درون کوره
۳. گودیکاری و خمکاری بر روی سندان
۴. لبهسازی و اتصلات دندانهای برنجی
۵. پرداخت و تسطیح نهایی بدنه
۵. شواهد اصالت و عیارسنجی کیفی
- عدم لقی و ناصافی در بدنه ظرف
- درزهای دندانهای محکم بدون سوراخ مویی
- تقارن کامل محور دورانی
۶. کاربرد معاصر، نگهداری و صادرات
زیرساخت اصلی میناکاری، قلمزنی و فیروزهکوبی. نگهداری دور از رطوبت شدید.